@uzbyuksalish

Telegram

@uzbyuksalish

Ўзбекистоннинг “кумуш иқтисодиёти”: ислоҳотлар ижтимоий хизматлар бозорини қандай ўзгартирмоқда

 2026-03-10 18:34:07   |     Просмотров: 1714

«ҲАМРОҲ» ташкилоти мисолида норматив база, ДХШ амалиёти ва ривожланиш истиқболлари таҳлили

Сўнгги йилларда Ўзбекистонда ижтимоий соҳада туб ўзгаришлар юз бермоқда. Агар бундан уч йил аввал “кексаларга ғамхўрлик” тушунчаси асосан оилавий масъулият ёки хайрия билан боғланган бўлса, бугунга келиб вазият бутунлай бошқача. 2026-йилда мамлакатда “кумуш иқтисодиёт” шаклланмоқда, яъни давлат томонидан тартибга солинадиган, солиқ имтиёзлари, ваучер тизими ва рақамли платформаларга таянган ижтимоий хизматлар бозори пайдо бўлди.

Айниқса, Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг ташкил этилиши бу жараёнга жиддий туртки берди. Натижада ижтимоий соҳа оддий бюджет харажати сифатида эмас, балки давлат-хусусий шериклик (ДХШ) механизмларига асосланган ҳамкорлик майдони сифатида шакллана бошлади. Бироқ ҳар қандай ислоҳот сингари, бу жараён ҳам муаммоларсиз кечмаяпти. «ҲАМРОҲ» ташкилотининг хусусий ташаббусдан давлатнинг стратегик ҳамкорига айланиш йўли янги тизимнинг ютуқлари билан бирга, унинг “ўсиш оғриқлари”ни ҳам очиб беради.

Ижтимоий хизматлар бозорининг ҳуқуқий асослари (2024–2025)

Аввало таъкидлаш жоизки, ижтимоий ҳимоя тизимидаги ўзгаришлар шунчаки баёнотлар билан чекланиб қолмади. 2024-йилдан бошлаб эҳтиёжманд фуқароларни аниқлаш ва уларга манзилли ёрдам кўрсатиш бўйича янги механизмлар жорий этилди.

Хусусан, 2024-йил 11-мартдаги Вазирлар Маҳкамасининг 123-сон қарори фуқароларни бегона парваришга муҳтож деб эътироф этиш тартибини белгилади. Бу эса умумий, бир хил ёндашувдан воз кечиб, индивидуал хизмат режалари асосида ёрдам кўрсатиш тизимига ўтиш имконини берди.

Шунингдек, 2024-йил октябр ойида “Ягона миллий ижтимоий ҳимоя” ахборот тизими жорий этилди. Бу тизим ҳисобга олиш жараёнини рақамлаштириш, шаффофликни таъминлаш ҳамда инсон омилини камайтиришга хизмат қилмоқда.

Бундан ташқари, 2025-йил 8-майдаги Президент қарори билан “Фаол ҳаёт сари қадам” дастури тасдиқланди. Мазкур ҳужжат ижтимоий хизматларни аутсорсинг асосида кўрсатишни қонунийлаштирди. Шу билан бирга, Солиқ кодексига киритилган ўзгартиришлар асосида ижтимоий корхоналар фойда солиғи ва ҚҚСдан озод этилди. Натижада 2025-йил охирига келиб, хусусий секторни ижтимоий ҳимоя тизимига жалб этиш учун қулай ҳуқуқий муҳит шаклланди.

«ҲАМРОҲ» тажрибаси: хусусий ташаббусдан стратегик ҳамкорликка

«ҲАМРОҲ» ташкилоти 2023–2024-йилларда хусусий ташаббус сифатида фаолият бошлади. Унинг асосчиси, амалиётчи психиатр, деменсия билан оғриган беморлар оилаларининг малакали ёрдам топа олмаслиги муаммосига дуч келган эди. Шу эҳтиёж асосида уй шароитида профессионал парвариш хизмати йўлга қўйилди. 2024-йил баҳоригача ташкилот фақат хусусий сектор билан ишлади ва бозорда юқори талаб мавжудлигини тасдиқлади.

Кейинчалик Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги пилот лойиҳа доирасида ҳамкор излаганида, «ҲАМРОҲ» ушбу тажрибада иштирок этди. Тошкент шаҳрининг Мирзо Улуғбек туманида ўтказилган тажриба натижасида 40 дан ортиқ фуқаро манзилли ёрдам олди. Энг муҳими, давлат профессионал ижрочи сифатли ва иқтисодий жиҳатдан самарали ишлаши мумкинлигини амалда кўрди.

2025-йилда лойиҳа республика миқёсида кенгайди. «ҲАМРОҲ» пойтахтнинг беш туманида фаолият юрита бошлади. Бундан ташқари, кексалар ва ногиронлиги бўлган шахслар учун нотижорат ижтимоий клуб очилди. Ушбу ташаббус бир йил давомида давлат томонидан қўллаб-қувватланди. Бироқ молиялаштириш тўхтатилгани сабаб лойиҳа ёпилиш хавфи остида қолмоқда ва ташкилот янги молиявий ечимлар изламоқда.

2026-йил: суғурта тамойиллари ва тизимдаги муаммолар

2026-йил 1-январдан бошлаб “Давлат ижтимоий суғуртаси тўғрисида”ги қонун кучга кирди ва ваучер тизими жорий этилди. “Пул мижоз ортидан боради” тамойили бозор рақобатини кучайтириши кутилган эди.

Ҳозирда «ҲАМРОҲ» 200 дан ортиқ нафар фуқарога хизмат кўрсатмоқда. Бироқ тизим кенгайгани сари айрим тизимли муаммолар ҳам юзага чиқди. Жумладан, тўловларнинг кечикиши доимий молиявий узилишга сабаб бўлмоқда. Ҳисобот платформасидаги техник носозликлар эса хизмат кўрсатилган бўлса-да, тўловнинг амалга оширилмаслигига олиб келиши мумкин. Бундан ташқари, ягона очиқ реестр мавжуд эмаслиги хизмат кўрсатувчини танлашда субектив омилларни кучайтирмоқда.

Деменсия — янги устувор йўналиш

2026-йил 29-январдаги Вазирлар Маҳкамасининг 36-сон қарори деменсия, Паркинсон ва Алтсгеймер касаллиги билан оғриган фуқаролар учун кундузги парвариш хизматини жорий этди. Бу эса ижтимоий хизматлар бозорида янги ихтисослашган сегмент шаклланаётганини англатади.

Шу муносабат билан «ҲАМРОҲ» 2026-йил март ойида деменсияси бор беморлар учун кундузги марказ очишни режалаштирмоқда. Ушбу марказ беморларнинг ижтимоийлашувини таъминлаш билан бирга, уларнинг оила аъзоларига енгиллик яратишга хизмат қилади. Марказ учун субсидияланган бино ажратилгани ва раҳбариятнинг Япония модели асосида ўқитилгани давлатнинг ушбу йўналишга жиддий эътибор қаратаётганини кўрсатади.

Хулоса

Умуман олганда, «ҲАМРОҲ» тажрибаси Ўзбекистонда уч йил ичида хусусий ташаббус асосида барқарор ижтимоий корхона яратиш мумкинлигини намоён этди. Давлат қонунчилик асосини яратди ва хусусий секторни тизимга интеграция қилишга имкон берди.

Шу билан бирга, “ғамхўрлик саноати”нинг тўлақонли ривожланиши учун икки муҳим омил зарур: рақамли тизимларнинг барқарор ишлаши ва молиявий интизомнинг қатъий таъминланиши. Тўловларнинг ўз вақтида амалга оширилиши нафақат бизнес барқарорлигини, балки хизмат сифати ва аҳолининг ишончини ҳам белгилайди.

Акс ҳолда, “кумуш иқтисодиёт” ривожланиш майдони бўлиш ўрнига, омон қолиш ҳудудига айланиши мумкин.

Акмал Алиев

“Ҳамроҳ” ташкилоти асосчиси,

кўп йиллик тажрибага эга врач-психиатр