@uzbyuksalish

Telegram

@uzbyuksalish

A`ZO BO`LISH

Hamkorlikdan sheriklik sari: O‘zbekistonda odam savdosiga qarshi kurash tizimi qanday shakllandi?

 2026-08-27 21:39:38   |     Просмотров: 1001

Yigirma besh yildan ortiq faoliyat davomida bir muhim haqiqatni angladik: odam savdosiga qarshi kurash samaradorligi faqat qonunlar, mutaxassislarning professionalligi yoki o‘tkazilgan tadbirlar soni bilan belgilanmaydi. Eng muhim omil davlat organlari, nodavlat tashkilotlari, xalqaro hamkorlar va jamiyatning yagona tizim sifatida harakat qila olishidir.

Bugun “hamkorlik”, “o‘zaro hamjihatlik” va “sheriklik” tushunchalari deyarli barcha strategiyalar, hisobotlar va chiqishlarda uchraydi. Biz ham “Istiqbolli Avlod” ijtimoiy-axborot markazining yigirma besh yildan ortiq tajribasi haqida so‘z yuritar ekanmiz, bu tushunchalardan tez-tez foydalanamiz.

Ammo ular bir xil ma’noni anglatadimi?

Bizning tajribamiz shuni ko‘rsatadiki, hamkorlikdan haqiqiy sheriklikkacha uzoq yo‘l bor. Aynan shu farq birgalikdagi faoliyat muammoni hal qiladigan barqaror mexanizmga aylanadimi yoki alohida tadbirlar yig‘indisi bo‘lib qoladimi, degan savolga javob beradi.

Orqaga nazar tashlasak, tashkilotimiz ham ana shu yo‘lni bosib o‘tganini ko‘ramiz. Bugungi barqaror sherikliklarimizning birortasi tayyor holda paydo bo‘lmagan. Hammasi oddiy muloqot, aniq bir muammoni hal qilish va birgalikdagi dastlabki qadamlar bilan boshlangan.

Vaqt o‘tishi bilan hamkorlik muntazam o‘zaro faoliyatga, undan esa ishonch, umumiy mas’uliyat va mushtarak maqsadga tayangan haqiqiy sheriklikka aylandi.

Bugun aynan shu yondashuv tashkilotimiz faoliyatining asosini tashkil etadi.

Hammasi bir savoldan boshlangan edi

“Istiqbolli Avlod”ning odam savdosiga qarshi kurash sohasidagi tarixi ham oddiy hamkorlikdan boshlandi.

2000-yillarning boshida Qirg‘izistondagi nodavlat tashkilotlardan biri bizga murojaat qilib, O‘zbekistonda odam savdosi masalalari bilan shug‘ullanuvchi NNTlar mavjud yoki mavjud emasligi haqida so‘radi.

O‘sha davrda bu muammo mamlakatimizda deyarli ochiq muhokama qilinmas edi. Izlanishlarimiz davomida ushbu yo‘nalishda faoliyat yuritayotgan biror tashkilotni topa olmadik.

Aynan shu oddiy savol biz uchun katta yo‘lning boshlanish nuqtasi bo‘ldi.

Biz muammoning ko‘lamini angladik va bu yo‘nalishni professional ravishda rivojlantirishga qaror qildik.

Dastlab, boshqa ko‘plab tashkilotlar singari, profilaktikadan boshladik. Biroq tajriba yetishmas edi. Shu sababli mintaqadagi yetakchi tashkilotlar — “La Strada Ukraine” va “La Strada Moldova” bilan hamkorlik qildik.

Ularning metodik materiallari va amaliy tajribasi ilk profilaktika dasturlarimizga asos bo‘ldi.

Shunda biz muhim bir narsani angladik: hamkorlik, avvalo, bilim va tajriba almashinuvidir.

Bitta tashkilot bilan muammoni hal qilib bo‘lmaydi

Faoliyat kengaygani sari yana bir haqiqat ayon bo‘ldi: odam savdosi kabi murakkab muammoni bir tashkilotning o‘zi hal qila olmaydi.

Yoshlar orasida profilaktika ishlarini olib borish uchun ta’lim tizimi bilan hamkorlik zarur edi. Aholi bilan ishlash uchun esa mahalla institutlari bilan yaqindan aloqalar o‘rnatish talab qilindi.

Ya’ni hamkorlar ro‘yxatini biz emas, hayotning o‘zi va amaliy vazifalar belgilab bordi.

Keyingi muhim bosqich Xalqaro migratsiya tashkiloti ko‘magida O‘zbekistonda odam savdosi va xavfsiz migratsiya masalalariga ixtisoslashgan ilk “Ishonch telefoni” tashkil etilishi bo‘ldi.

Ammo telefon liniyasini ishga tushirishning o‘zi yetarli emasdi.

Odamlar uning mavjudligini bilishi kerak edi.

Shu tariqa ommaviy axborot vositalari bizning navbatdagi muhim hamkorlarimizga aylandi. Televideniye, radio, bosma nashrlar, keyinchalik esa internet-resurslar orqali “Ishonch telefoni” haqidagi ma’lumot butun mamlakat bo‘ylab tarqaldi.

Bu esa birinchi marta odam savdosi muammosiga keng jamoatchilik e’tiborini jalb qilish imkonini berdi.

Axborot berishdan insonni qutqarishgacha

Dastlab “Ishonch telefoni”ni asosan xabardorlikni oshirish va profilaktika vositasi sifatida ko‘rgan edik.

Ammo ko‘p o‘tmay, murojaatlar mazmuni o‘zgara boshladi.

Ota-onalar, qarindoshlar xorijda odam savdosi qurboniga aylangan yaqinlarini uyga qaytarishda yordam so‘rab murojaat qila boshladilar.

Shunda oldimizga butunlay yangi vazifa qo‘yildi.

Endi gap faqat axborot berish haqida emas, balki inson taqdiriga bevosita yordam ko‘rsatish haqida borardi.

Buning uchun davlat tuzilmalari bilan tizimli hamkorlik zarur edi.

Dastlabki davlat hamkorlarimiz qatorida O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining tegishli tuzilmalari, xorijdagi konsullik muassasalari va diplomatik vakolatxonalar bo‘ldi.

Faqat sa’y-harakatlarni birlashtirish orqali jabrlanganlarni izlash, zarur hujjatlarni rasmiylashtirish, xorijiy davlatlarning vakolatli organlari bilan aloqa o‘rnatish hamda fuqarolarni Vatanga qaytarish imkoniyati paydo bo‘ldi.

Vaqt o‘tishi bilan bu doira kengaydi.

Prokuratura, sud, ijtimoiy himoya, ta’lim va sog‘liqni saqlash tizimlari, diplomatik xizmatlar hamda boshqa davlat organlari ham hamkorlik jarayoniga qo‘shildi.

Har bir yangi vazifa yangi hamkorlik shaklini talab qildi.

Bilim ham sheriklik orqali kuchayadi

Odam savdosidan jabrlanganlarga yordam ko‘rsatish jarayonida yana bir jihat ayon bo‘ldi: amaliy tajribaning o‘zi yetarli emas.

Odam savdosining shakllari o‘zgarib borardi. Xalqaro standartlar takomillashardi. Jabrlanganlarni aniqlash va himoya qilish bo‘yicha yangi yondashuvlar paydo bo‘lardi.

Demak, mutaxassislar ham doimiy ravishda o‘qishi va rivojlanishi kerak edi.

Bu borada xalqaro hamkorlarimizning hissasi katta bo‘ldi.

Xalqaro migratsiya tashkiloti (XMT), Yevropada xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti (YXHT) hamda BMT tizimidagi tuzilmalar treninglar, ta’lim dasturlari, ekspert ko‘magi va ilg‘or xalqaro tajribalarni o‘rganish imkoniyatlari bilan bizni qo‘llab-quvvatladi.

Bu bilimlar faqat tashkilotimiz mutaxassislarini rivojlantirish bilan cheklanib qolmadi.

Ular asosida metodik materiallar ishlab chiqildi, davlat organlari xodimlari, ijtimoiy xizmatlar mutaxassislari, pedagoglar, NNT vakillari va boshqa professional guruhlar uchun o‘quv dasturlari tashkil etildi.

Shunday qilib, olingan bilimlar bir tashkilot doirasida qolmadi, balki milliy tizimning professional salohiyatini oshirishga xizmat qildi.

Hududiy tarmoq nega zarur edi?

Faoliyatimiz rivojlanar ekan, yana bir jiddiy muammo paydo bo‘ldi.

Tashkilot o‘sha paytda shahar maqomiga ega bo‘lib, faqat Toshkentda ishlashi mumkin edi. Holbuki, “Ishonch telefoni”ga murojaatlar deyarli butun respublikadan kelib tushardi.

Masofadan turib esa har doim ham samarali yordam ko‘rsatishning iloji yo‘q edi.

Jabrlangan insonning o‘z yashash hududida yordam olishi muhim edi.

Shu bois keyingi qadam O‘zbekiston hududlaridagi nodavlat tashkilotlar bilan hamkorlikni rivojlantirish bo‘ldi.

Asta-sekin hududiy hamkorlar tarmog‘i shakllandi. Ular jabrlanganlarni aniqlash, dastlabki yordam ko‘rsatish, profilaktika ishlarini olib borish va mahalliy davlat organlari bilan hamkorlik qilishda muhim rol o‘ynadi.

Keyinchalik aynan shu tajriba tashkilotimizning respublika bo‘ylab hududiy bo‘limlar tarmog‘ini shakllantirishga zamin yaratdi.

Bugun ushbu tarmoq jabrlanganlarni tezkor aniqlash, yordamni muvofiqlashtirish va joylarda davlat organlari bilan fuqarolik jamiyati institutlari o‘rtasida samarali hamkorlikni ta’minlash imkonini bermoqda.

Hamkorlikdan tizimgacha

Shunday qilib, hamkorlik, o‘zaro faoliyat va sheriklik tizimi bir kunda shakllanmadi.

U har bir yangi muammo, har bir murojaat va har bir inson taqdiri bilan birga rivojlandi.

Biz hech qachon hamkorlar sonini ko‘paytirishni o‘z oldimizga alohida maqsad qilib qo‘ymaganmiz.

Sheriklik aynan birlashmasdan turib muammoni hal qilish mumkin bo‘lmagan joyda paydo bo‘lgan.

Yigirma besh yildan ortiq vaqt ichida tashkilotimiz davlat organlari, xalqaro tashkilotlar, diplomatik vakolatxonalar, ta’lim muassasalari, OAV, nodavlat notijorat tashkilotlari va ko‘plab boshqa hamkorlar bilan barqaror aloqalar o‘rnatdi.

Har bir sheriklik ortida o‘ziga xos tarix, birgalikda hal qilingan muammolar va aniq natijalar bor.

Ularning barchasini bitta maqolada sanab chiqish mumkin emas.

Muhimi boshqa narsada.

Aynan sa’y-harakatlarning birlashishi bugun O‘zbekistonda mavjud odam savdosiga qarshi kurashish tizimining shakllanishiga xizmat qildi.

Buning yorqin tasdiqlaridan biri sifatida “Istiqbolli Avlod”ning O‘zbekiston Respublikasi Senati huzuridagi Odam savdosiga qarshi kurashish va munosib mehnatni ta’minlash masalalari bo‘yicha Milliy komissiya faoliyatida fuqarolik jamiyati vakili sifatida ishtirok etayotganini qayd etish mumkin.

Bu, avvalo, yillar davomida shakllangan ishonch va mas’uliyatning natijasidir.

Haqiqiy sheriklik nimadan boshlanadi?

Yigirma besh yildan ortiq tajribamiz bizni oddiy, ammo fundamental xulosaga olib keldi:

odam savdosiga qarshi samarali kurash haqiqiy sherikliksiz mumkin emas.

Qonunlar muhim.

Davlat dasturlari muhim.

Professional bilim va malaka ham muhim.

Ammo ularning barchasi davlat tuzilmalari, fuqarolik jamiyati va xalqaro hamkorlar o‘z bilimlari, imkoniyatlari va mas’uliyatini insonni himoya qilishdek yagona maqsad yo‘lida birlashtirgandagina real natija beradi.

Biz uchun sheriklikning haqiqiy qadri ham aynan shunda.

Orqaga qarar ekanmiz, bir narsani aniq tushunamiz: shu yillar davomida erishilgan natijalarning hech biri yolg‘iz qo‘lga kiritilmagan.

Ularning ortida biz bilan bir xil qadriyatlarni baham ko‘rgan, bir-biriga ishongan va eng murakkab vaziyatlarda ham yechimni birgalikda izlashga tayyor bo‘lgan insonlar va tashkilotlar turibdi.

Chunki haqiqiy sheriklik o‘z-o‘zidan paydo bo‘lmaydi.

U yillar davomida birgalikdagi mehnat, o‘zaro ishonch, umumiy mas’uliyat va amaliy natijalar orqali shakllanadi.

Va aynan shunday sheriklik eng murakkab muammolar qarshisida alohida tashkilotlarni emas, yagona tizimni yuzaga keltiradi.

Nodira Karimova
“Istiqbolli Avlod” ijtimoiy-axborot markazi raisi